Blockchain Teknolojisi Nedir?

Blokzincir, kayıtların bloklar halinde tutulduğu ve her bloğun bir öncekine bağlandığı bir veri yapısıdır. Bağ, genellikle bir özet fonksiyonuyla kurulur. Önceki kayıt değişirse sonraki bağ da bozulur. Bu yüzden geçmişi sessizce değiştirmek, tek bir satırı silmek kadar kolay değildir. Yapı, birden fazla bilgisayarda kopyalanabilir. Kopyaların hangi kaydı doğru kabul edeceği, mutabakat kuralıyla seçilir. Bitcoin ağı bunun en bilinen örneğidir. Tek örnek değildir.

Blokzincir bir şirket türü, bir para birimi veya bir hukuk güvencesi değildir. Bir kayıt tutma biçimidir. Biçim, içine yazılan bilginin doğru olduğunu kanıtlamaz. Yanlış bir bilgi de zincire yazılabilir. Zincir, yazıldıktan sonra değiştirmenin zor olduğunu söyler. Yazılanın adil veya yasal olduğunu söylemez.

Blok ve mutabakat

Bir işlem, önce ağa duyurulur. Katılımcılar bunu bir blokta toplar. Mutabakat kuralı, hangi bloğun zincire ekleneceğine karar verir. İş kanıtı, pay kanıtı ve başka yöntemler vardır. Yöntemin adı, sizin varlığınızın güvende olduğu anlamına gelmez. Yöntem, ağın hangi kaydı seçeceğini belirler. Seçilen kayıt herkese aynı anda görünür olabilir. Görünürlük, gizlilik değildir. Birçok ağda işlemler herkese açıktır. Açık olmak, kimliğinizin adının yazması değildir. Adresiniz işlemle birlikte izlenebilir.

Özel veya izinli defterlerde herkes yazamaz. Bir kurumun yönettiği “blokzincir”, halka açık bir ağ ile aynı varsayımları taşımaz. Orada değiştirmenin zorluğu, kurumun kendi kurallarına bağlıdır. Kurum veri tabanını da zorlaştırabilir. Zincir kelimesi, denetimin kalktığı cümle değildir.

Ne işe yarar?

Birden fazla tarafın aynı kaydı tutması gerektiğinde işe yarar. Ödeme ağlarında, tedarik kayıtlarında veya bir varlığın el değiştirmesini herkese aynı sırayla göstermek gerektiğinde anlatılır. İşe yaraması, o işin mutlaka blokzincirle yapılması gerektiği anlamına gelmez. Bazen sıradan bir veri tabanı daha sadedir. Teknoloji seçimi, broşürdeki kelimeyle değil, kimin yazabildiği ve hata olunca kimin düzeltebildiği ile yapılır.

Kripto varlıklar bu defterin üzerinde duran kayıtlardır. Değerleri, defterin var olmasından otomatik doğmaz. Birileri o kayda değer biçtiği için fiyat oluşur. Fiyat, temel riskler yazısındaki gibi tamamen kaybolabilir. Stablecoin bu fiyatı bir varlığa sabitlemeye çalışır. Sabitleme de defterin sihri değil, ihraççının vaadidir.

Zincir, üzerine yazılan cümleyi doğru yapmaz. Cümlenin sonradan silinmesini zorlaştırır.

Cüzdan bu yapının neresindedir?

Cüzdan, zincirin kendisi değildir. Anahtarınızı tutan yazılımdır. Anahtar, sizin adınıza işlem imzalar. Anahtarı kaybeden, kayda erişimi de kaybedebilir. Ağ “çökmedi” diye anahtar geri gelmez. Kripto varlık cüzdanları bu ayrımı büyütür. Borsada tutulan bakiye ise çoğu zaman sizin anahtarınızda değil, platformun kaydındadır. Platformun iflası, zincirin sağlığından bağımsız bir risktir.

Neden abartılır?

“Merkeziyetsiz” kelimesi, her arayüzün aracı olduğu gerçeğini örtebilir. Uygulamayı indirirken bir şirkete güvenirsiniz. Köprüler, saklayıcılar ve kart programları yine kurumlardır. Kripto bağlantılı kart bunun ödeme yüzüdür. Kart, blokzinciri markette harcatmaz. Genellikle varlığı bozdurup fiat ödeme yapar.

Blokzincir, birbirine bağlanmış kayıtların tutuluş biçimidir. Biçim ciddiye alınmalıdır. Ciddiye almak, her ürünün bu kelimeyle güvenli ilan edilmesi değildir. Kimin yazdığı, kimin tuttuğu ve hata olunca kimin cevap verdiği hâlâ sorulmalıdır.

Günlük dilde kurulan tuzaklar

“Zincire yazıldı, artık kesin” cümlesi, yazılanın adil olduğunu değil, silmenin zor olduğunu söyler. Bir satış vaadi zincire yazıldıysa vaadin metni orada durur. Vaadi tutacak bir merci durmuyorsa metin, tutulmayan bir cümleden ibarettir. Cümlenin silinemez olması, alacağınız malı çoğaltmaz.

Köprü denilen yapılar, bir ağdaki kaydı başka ağa taşıdığını iddia eder. Köprü de bir yazılımdır ve hata yapabilir. Hata, iki ağın da “sağlam” görünmesiyle bir arada yaşanabilir. Sağlam ağ, köprünün kasasını geri getirmez. Bu yüzden ağın reklamı ile aracının reklamını ayırın. Ayırmadan yapılan transfer, teknolojinin değil aracının riskidir.

Kelimeyi duyunca sorulacak soru değişmez: kim yazıyor, kim tutuyor, hata olunca kim bakıyor?

Kayıt herkese açıksa işlem geçmişiniz de başkaları tarafından izlenebilir. İz, adınızı yazmasa da adreslerinizi birbirine bağlayabilir. Bağlamak, mahremiyetin bittiği yerdir. Bittiğini bilmeden “şifreli, o halde gizli” demek, yapıyı yanlış okumaktır. Şifreleme bağlantıyı korur. Defterin kendisi ise birçok ağda alenen durur.