Açık Bankacılık Nedir?

Açık bankacılık, bir müşterinin kendi hesabına ait belirli bilgileri veya ödeme talimatını, hesabın durduğu kurumdan başka bir uygulamaya kontrollü biçimde açmasıdır. Amaç, bütün banka şifresini üçüncü kişiye vermek değildir. Amaç, müşterinin seçtiği bir hizmetin, müşterinin izniyle bakiyeyi görmesi veya müşteri adına bir ödeme başlatmasıdır. İzin dar, süreli ve geri alınabilir olmalıdır. Değilse açık bankacılık değil, şifre paylaşımıdır.

Avrupa'da bu model PSD2 düzenlemesiyle yaygınlaştı. Türkiye'de ödeme hizmetleri çerçevesi 6493 sayılı kanun etrafında gelişir ve açık bankacılık adımları ikincil düzenlemelerle şekillenir. Düzenleme değişir. Bu yazı, bir şirketin yetkili olduğunu veya belirli bir maddenin bugünkü halini ilan etmez. Güncel metin, resmi kaynaktan okunur.

İki tip izin

Birinci tip, hesap bilgisi hizmetidir. Uygulama, bakiyenizi ve hareketlerinizi görür. Bunu bütçe ekranında birleştirmek için kullanabilir. Para hareket ettirmez. Görme izni de hassastır. Hareketleriniz, harcama alışkanlığınızı anlatır. Kimin gördüğünü bilmek gerekir.

İkinci tip, ödeme emri başlatma hizmetidir. Uygulama, sizin adınıza hesabınızın durduğu kuruma “şu tutarı şu alıcıya gönder” talimatını iletir. Para, uygulamanın kasasına girmeden hesabınızdan çıkar. Bu, uygulamanın parayı tuttuğu cüzdandan farklıdır. Dijital cüzdan bazen parayı tutar. Ödeme emri ise talimat taşır. İkisini aynı ikon sanmayın.

Banka şifresini bir uygulamaya yapıştırmak, açık bankacılık onayı değildir.

Rıza nasıl durmalı?

Rıza ekranı, hangi hesabın, hangi verisinin, ne kadar süreyle ve hangi kuruma açıldığını söylemelidir. “Devam” düğmesi bu dört bilgiyi gizleyerek alınıyorsa rıza eksiktir. Süresi dolan iznin yenilenmesi ayrı bir onay olmalıdır. İzni uygulama içinden ve mümkünse hesabın durduğu kurumdan da kesebilmelisiniz. Kesemiyorsanız kapı tek taraflı açılmış demektir.

Güvenlik, izin verilen uygulamanın kimliğine bağlıdır. Lisanssız bir arayüze hesap hareketi açmak, veriyi tanımadığınız bir yere taşır. Lisansı reklamdan okumayın. Resmi listeden kontrol edin. Liste değişebilir. Kontrol de tekrarlanır.

Müşteriye faydası ve sınırı

Fayda, birden fazla hesabı tek ekranda görmek veya bir faturayı hesabın sitesine girmeden ödemektir. Sınır, uygulamanın hatalı talimatında paranın yanlış gidebilmesidir. Yanlış gidince sorumluluk, sözleşmedeki rolle bölüşülür. Her olayda uygulama suçlu veya her olayda banka suçlu diye yazılamaz. Rolü okuyun. Dijital ödeme sistemleri tarafları ayırmanın genel halidir.

Açık bankacılık, veriyi “ücretsiz hizmet” karşılığı sessizce pazarlama şirketine vermek için bahane olmamalıdır. Ücret yoksa veri kendisi bedel olabilir. Bedel size söylenmiyorsa ürün eksik anlatılmıştır. Ücret şeffaflığı yalnızca komisyon satırı değildir. Verinin bedeli de bir satırdır.

Kapatırken

Kullanmadığınız izinleri kapatın. Eski bir bütçe uygulaması hâlâ hareketlerinizi görüyorsa o uygulama çalınırsa hareketleriniz de gider. İzin, bir kez verip unutulacak bir kutucuk değildir. Hesap durdukça izin de durur.

Açık bankacılık, hesabın kapısını aralayıp yalnızca seçilen işi yaptırmaktır. Kapıyı anahtarla birlikte vermek başka bir şeydir. Arayüz ne kadar sade olursa olsun, izin metni sadeleşmenin altında durmalıdır.

İzni kestikten sonra

İzni kestiniz diye uygulama eski veriyi anında silmek zorunda olmayabilir. Kestikten sonra yeni veri çekememesi gerekir. Eski kopyanın ne kadar duracağı, aydınlatma metninde yazmalıdır. Yazmıyorsa sorun. Cevap yoksa veri, sizin sandığınızdan uzun yaşayabilir. Bu, açık bankacılığın “geri alınabilir” vaadinin yarım kaldığı yerdir. Yarım kalan vaatte kapı kapanır, fotoğraf durur.

Ortak hesapta bir kişinin verdiği izin, diğer kişinin hareketini de gösterebilir. Ortak hesap kullanıyorsanız izin vermeden önce diğer kişiyle konuşun. Konuşmadan açılan kapı, sadece sizin sırrınız değildir. Uygulama bu uyarıyı ekrana yazmıyorsa siz yazın. Yazmak, teknik bir ayar değil, ilişkinin kaydıdır.

İzin verdiğiniz uygulamanın adı değişirse veya şirket satılırsa eski rıza yeni tüzel kişiye kendiliğinden devredilmiş sayılmamalıdır. Sayılıyorsa bunu metin söyler. Metin susuyorsa izni kesip yeni şirkete, hâlâ istiyorsanız, yeniden verin. Yeniden vermek zahmetlidir. Zahmet, hesabın sessizce el değiştirmesinden daha okunaklıdır.

İzin ekranındaki kurum adı, indirdiğiniz uygulamanın adıyla birebir olmayabilir. Ön yüz ile lisans sahibi farklıysa ikisini de not edin. Not etmeden verilen onay, şikayet günü yanlış kapıyı çaldırır.